Afb. Yoga Nidra. Wat is Pratyahara?

Wat is Pratyahara?

Yoga Nidra is een onderdeel van pratyahara. Maar wat betekent pratyahara eigenlijk?

Wat is pratyahara eigenlijk? Pratyahara wordt vaak vertaald als ‘het naar binnen keren van de zintuigen.’ Iets dat fysiek onmogelijk is. We hebben externe zintuigen, gericht op de ervaring van onze buitenwereld en interne zintuigen, gericht op de ervaring van onze binnenwereld. We kunnen de externe zintuigen niet zomaar ‘naar binnen keren.’

Een betere vertaling zou dan ook zijn ‘weg van uiterlijke indrukken.’ Dit ’terugtrekken uit de buitenwereld om tot rust te komen op een plek waar niets of niemand je stoort, is iets dat ieder mediterend mens doet.

In bredere zin is pratyahara het jezelf terugtrekken om te rusten en te midden van de drukte van alledag weer even tot jezelf te komen. ‘Pratyahara’ is een Sanskriet woord, dat kan worden vertaald als ‘weg van (zintuigelijke) indrukken en externe prikkels.’ En dat is precies wat een slapend én een mediterend mens doen.

‘Jezelf terugtrekken’ is een breed begrip dat zich niet beperkt tot Yoga Nidra of een andere yoga- of meditatievorm. Het beperkt zich ook niet tot één cultuur of één filosofie. Zoals er vele wegen naar Rome leiden, is ook Yoga Nidra een pad onder vele yoga- en meditatiepaden. 

Om uit te rusten, te herstellen en even tot jezelf te komen, is het belangrijk om jezelf dagelijks terug te trekken. In het Sanskriet heet dit proces van terugtrekken ‘pratyahara’

Yoganidra.nl (→) Wat is pratyahara?

Omdat Satyananda Saraswati (→), bedenker en naamgever van deze bijzondere yogavorm in zijn boek over Yoga Nidra veel wetenschappelijke onzin vertelt en pertinente onwaarheden verkondigd is Yoga Nidra soms een onbegaanbaar pad. Te zweverig, vaag en nodeloos ingewikkeld. Het staat bol van spirituele pretenties, maar het is Satyananda (→) zelf, die te midden van de vele onjuistheden en onwaarheden, het perspectief opent naar beter begaanbaar en veel breder pad: pratyahara

Satyananda (→) benoemt in zijn boek (→) meerdere malen dat Yoga Nidra een facet is van pratyahara. Het is daarom zinvol zijn techniek te zien in het perspectief van pratyahara. Als Yoga Nidra het pad is, is pratyahara het landschap waardoor dit pad kronkelt. Op dit punt aangekomen opent zich een fantastisch vergezicht.

Het is zinvol om Yoga Nidra in het perspectief van pratyahara te zien. Als Yoga Nidra het pad is, is pratyahara het landschap waardoor dit pad kronkelt.

Yoganidra.nl (→) Wat is pratyahara?

Wanneer we slapen of mediteren of Yoga Nidra beoefenen, willen we onze ‘interne’ als ‘externe’ zintuigen zo min mogelijk prikkelen. Dat doen we bij de lichaamszintuigen bijvoorbeeld door zo comfortabel mogelijk te gaan liggen en te zorgen dat we het niet te koud of te warm hebben, maar ook door vooraf niet te veel te eten of te drinken en naar het toilet te gaan.

Om de externe zintuigen zo min mogelijk te prikkelen, trekken we ons terug op een vredige en rustige plek waar niets of niemand ons stoort. Voor een slapend mens is dat meestal de slaapkamer en voor de mediterende mens en Yoga Nidra beoefenaar een plek waar je jezelf veilig en op je gemak voelt.

Het symbool van pratyahara is dan ook de schildpad die pootjes, staart en kop intrekt, om onder het veilige schild tot rust te komen. Net als slaap brengt een moment van rust je weer even tot jezelf.

Wat is pratyahara? Het symbool van pratyahara is de schildpad die zijn pootjes, staart en kop intrekt, om onder het veilige schild tot rust te komen en te herstellen

Yoganidra.nl (→) Wat is pratyahara?

Pratyahara, en het terugtrekken van de zintuigen

Ons lichaam nemen we waar met somatische of lichamelijke zintuigen. Zo kunnen we door nociceptie klachten, irritaties en pijn waarnemen en door thermoceptie de temperatuur van ons lichaam. Het waarnemen van andere signalen van binnenuit ons lichaam als honger of dorst, de noodzaak om te ontlasten of te plassen en ook de manier waarop we ademen, noemen we interoceptie.

Er is zelfs een zintuig dat ons helpt de positie van ons lichaam in de ruimte te bepalen. Naast deze proprioceptie is er ook nog een evenwichtszintuig.

Niet iedereen noemt deze vermogens overigens zintuigen. Soms beperkt men het begrip zintuigen tot vermogens waarmee we niet ons eigen lichaam, maar de wereld om ons heen waarnemen. Deze ‘externe zintuigen’ kunnen ons net als onze ‘interne zintuigen’ zodanig prikkelen, dat we niet kunnen ontspannen.

Wat is pratyahara? Lees meer over de savasana, de houding waarin we Yoga Nidra beoefenen (→)

Yoganidra.nl Arie Boomsma en Rob de Ron

Arie Boomsma

Arie Boomsma interviewt slaaponderzoeker Rob de Ron voor zijn Podcast over Routine. Naar de Podcast

Mirthe van der Drift van het zondagochtendprogramma FRIS interviewt Nidra Yoga docent en slaaponderzoeker Rob de Ron over dromen.

Mirthe van der Drift

Mirthe van der Drift interviewt voor NPO Radio 1 Nidra Yoga docent Rob de Ron over dromen.

Yoganidra.nl Rob de Ron en Erik Scherder

Erik Scherder

Hoogleraar Erik Scherder en slaaponderzoeker Rob de Ron tijdens het slaapcongres van de VU.

Sophie Hilbrand neemt deel aan een Nidra Yoga meditatie tijdens de slaapcursus.

Sophie Hilbrand

Sophie Hilbrand neemt deel aan Yoga Nidra tijdens de slaapcursus. Naar uitzending.

Durf te rusten

In zijn podcast over routine, spreekt Arie Boomsma met slaaponderzoeker en Yoga Nidra docent Rob de Ron. Rob gelooft niet zo zeer in lijstjes met dingen die je moet doen om beter te slapen. De winst zit volgens hem in hoe je overdag leeft en of je de moed hebt om te rusten. 

Naar de Podcast (→)

Je kunt het E-book en de luisterboeken met elk 3 Yoga Nidra meditaties en een introductie over slaap, eenvoudig bestellen en downloaden op je favoriete digitale apparaten. Je hebt ze dan altijd en overal bij de hand

Slaapcursus E-book met hoofdstuk over Yoga Nidra
Yoga Nidra Luisterboek 1 (Yoganidra.nl)
Yoga Nidra Luisterboek 2 (Yoganidra.nl)
Yoga Nidra Luisterboek 3 (Yoganidra.nl)

In deze drukke wereld vraagt de moed om jezelf terug te trekken en even tot jezelf te komen

Yoganidra.nl (→) Wat is pratyahara?

Niet elk extern zintuig laat zich even gemakkelijk terugtrekken. Het terugtrekken van het smaak- en reukzintuig is niet zo moeilijk. We eten eenvoudigweg niet en zoeken een plek die neutraal ruikt. Ook voor het zicht is het gemakkelijk om prikkels uit de buitenwereld te minimaliseren.

Wanneer we gaan slapen of mediteren, sluiten we eenvoudig de ogen. Het is het enige zintuig met ‘luikjes.’ Deze kunnen we naar believen sluiten en openen.

En mocht het licht dat door de oogleden naar binnen dringt storend zijn, dan kun je deze nog eens extra afdekken met een washandje of slaapmasker. Wanneer de oogspiertjes zeer gespannen zijn, kan het geringe gewicht van het washandje of oogmasker bovendien helpen deze los te laten.

Wanneer we gaan slapen of mediteren, sluiten we eenvoudig de ogen. Het is het enige zintuig met luikjes, maar in pratyahara kunnen we niet maar zo stoppen met luisteren en voelen

Yoganidra.nl (→) Wat is pratyahara?

We kunnen niet zomaar stoppen met luisteren en voelen. Oren en huid hebben geen handige luikjes die we kunnen sluiten. Ze zijn moeilijker ‘terug te trekken’ en daarom vaak de zintuigen, die ontspanning verhinderen. Zo kun je last hebben van storende omgevingsgeluiden. Soms gaan de geluiden voorbij en lukt het je om verder te gaan, maar wanneer je het gevoel hebt dat de storende geluiden voorlopig niet ophouden, rond je de oefening af en probeer je het later nogmaals. Dat is beter dan jezelf te ergeren.

Het bijzondere van luisteren en voelen is dat ze niet alleen ontspanning kunnen verhinderen, maar ook bevorderen. Daarom kun je beide zintuigen zowel gebruiken om iemand te wekken als iemand te laten slapen. Wanneer je iemand wakker wilt maken, raak je de huid aan en spreek je duidelijk (het liefst dicht bij het oor). En wanneer je iemand in slaap wilt brengen, denk maar aan een kind, dan doe je het omgekeerde: je streelt zacht de huid en spreekt met kalme stem. Vanwege deze laatste mogelijkheid, zijn voelen en luisteren de belangrijkste zintuigen in Yoga Nidra.

Wat is pratyahara? In pratyahara en Yoga Nidra kunnen luisteren en voelen de ontspanning verhinderen, maar ook bevorderen

Yoganidra.nl (→) Wat is pratyahara?

Omdat de huid, net als je smaak- en reukzintuig een nabijheidszintuig is, heb je er invloed op. Zoals je veelal zelf kunt bepalen wanneer en wat je eet en ruikt, kun je in de meeste gevallen ook zelf bepalen wanneer je wat wilt voelen. Zo kun je in Yoga Nidra zelf de ondergrond en kleding kiezen die je het juiste gevoel geven.

En vind je het fijn om je warm en beschermd te voelen en iets druk op je huid te ervaren? Gebruik dan kleding of een deken gemaakt van het juiste materiaal en gewicht. Wil je liever de warmte van de zon op je huid voelen of een zuchtje wind? Draag dan juist minder of geen kleding en oefen in je tuin of de vrije natuur.

Omdat je oren net als je ogen afstandszintuigen zijn, heb je er minder invloed op. Je telefoon en computer uitschakelen of een druppelende kraan dichtdraaien kun je gemakkelijk regelen, maar er zijn ook zaken die buiten je bereik liggen.

Door jezelf even terug te trekken uit de drukte van alledag kom je te midden van alle omringende krachten, weer op eigen kracht

Yoganidra.nl (→) Wat ia pratyahara? Pratyahara is jezelf terugtrekken om te herstellen van de drukte van alledag.

Zelfs wanneer je de plek en het moment met zorg hebt gekozen, kan er een auto passeren, een hond gaan blaffen of een vlieg rond je hoofd zoemen (die ook nog eens op het puntje van je neus gaat zitten!). Terwijl het daareven nog stil was, beginnen mensen pardoes een gesprek of je buren plots aan een verbouwing.

Hoewel je niet altijd invloed hebt op de omgevingsgeluiden, kun je wel zelf bepalen naar welke stem je het liefst luistert en welke oefeningen je rustig maken en goed doen. De stem en het ritme van de oefening kunnen je irriteren en ontspanning verhinderen, maar ook de ontspanning en je welbevinden bevorderen.

De Yoga Nidra oefeningen die Rob de Ron (→) voor zijn vrouw maakte, vormen nog steeds een belangrijk onderdeel  van de slaapcursus (→)

Yoganidra.nl (→) Wat is pratyahara? Lees verder (→)


Wanneer je jezelf hebt teruggetrokken voor een Yoga Nidra oefening, is het belangrijk om te weten in welke houding je gaat liggen. Die houding heet savasana. Wil je daar meer over lezen? Kijk dan op deze pagina (→)

Wil je de oefening eens proberen? Dat kan door onderstaande luisterboeken met elk 3 Yoga Nidra slaapmeditaties te bestellen. De luisterboeken worden je na bestelling toegezonden via Wetransfer, waarna je ze kunt downloaden en op je favoriete digitale apparaat kunt plaatsen. Je hebt ze dan altijd en overal bij de hand.

De Nidra Yoga oefening ‘links-rechts’ kun je ook beluisteren op YouTube (→). Je hebt dan wel een internet of wifi verbinding nodig. Wil je het eens proberen? Ga rustig liggen in de savasana (→) op een plek waar niets of niemand je stoort en je jezelf helemaal op je gemak en veilig voelt …

Yoga Nidra YouTube is onderdeel van de Slaapcursus (8) Jpeg

Naar Yoga Nidra YouTube (→)

Op Youtube vind je de Yoga Nidra oefening  ‘Links-Rechts’ in 3 varianten: 15 minuten, 20 minuten en 25 minuten. Deze kun je ook vinden op luisterboek nr. 3 (→). De oefeningen zijn ingesproken door Rob de Ron (→). 

Yoga Nidra YouTube is onderdeel van de Slaapcursus (→). Naar YouTube (→)

Yoga Nidra cursusagenda

Slaapcursus

De Yoga Nidra Slaapcursus duurt één dag en wordt  o.a. gegeven in Amsterdam en Amersfoort.

Yoga Nidra docent Rob de Ron.

Rob de Ron

Goed slapen leek hem de normaalste zaak van de wereld. Tot zijn vrouw slaapproblemen kreeg.

Yoga Nidra ervaringen en reviews. Afb.: Sasha Kargaltsev via Commons Wikimedia

Reviews

Ik doe iedere dag een yoganidra slaapmeditatie en vanaf de eerste dag na de cursus slaap ik veel beter.

Yoga Nidra contact

Vragen

Heb je vragen over Nidra Yoga, slaap of de slaapcursus, neem dan gerust contact met me op.

Yoga Nidra. Yoganidra Nederland. Slapend meisje. Albert Anker

Yoga Nidra op YouTube

Yoga Nidra savasana. Photo by Robert Bejil (via Commons Wikimedia)

Wat betekent savasana?

Wat is Yoga Nidra? (1)

Wat is Yoga Nidra? (1)

Artikel november 2021. “Wat is Pratyahara.” Lees verder (→)